W Wołominie, na granicy z Kobyłką, stoi drewniany dom z końca XIX wieku, który przez dziesięciolecia był domem rodzinnym jednej z najważniejszych polskich pisarek XX wieku. Muzeum im. Zofii i Wacława Nałkowskich powstało w 1992 roku w miejscu, które dla wielu czytelników jest znane jako „Dom nad Łąkami” – taki tytuł nosiła powieść Zofii Nałkowskiej z 1925 roku.

Dom został zbudowany w 1895 roku przez Wacława Nałkowskiego – geografa, pedagoga i publicystę, który szukał spokojnego miejsca na odpoczynek od zgiełku Warszawy i kosztownych wyjazdów do Krakowa. Drewniany domek zlokalizowany jest na niewielkim piaszczystym wzgórzu, które Nałkowscy nazywali Górkami. To tutaj dorastała Zofia, tu powstawały jej najważniejsze utwory, tu toczyło się życie rodzinne i intelektualne salonu literackiego.

Historia domu, który przetrwał wojnę

Do osiedlenia się na wołomińskich Górkach namówił Wacława ówczesny właściciel majątku i dworu Wołomin, Henryk Konstanty Woyciechowski, z którym Wacław Nałkowski zaprzyjaźnił się w czasie studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Decyzja okazała się trafiona – dom stał się nie tylko letniskiem, ale prawdziwym centrum życia rodziny.

Wacław Nałkowski prowadził tu intensywną pracę naukową. Pisał książki poświęcone zreformowaniu nauczania geografii w szkolnictwie polskim – m.in. „Zarys metodyki geografii” i „Zarys geografii powszechnej (rozumowej)”. Dla córki Zofii dom był równie ważny – na Górkach powstały takie utwory jak „Romans Teresy Hennert”, „Granica”, dramat „Dom kobiet”.

W czasie II wojny światowej, mimo że w Wołominie toczyły się ciężkie działania wojenne, dom na Górkach ocalał. Po wojnie los budynku był jednak mniej szczęśliwy. Dom został przejęty przez Administrację Domów Mieszkalnych w Wołominie i przeznaczony na mieszkanie dla kilku rodzin. Nie odnawiany przez wiele lat niszczał, a ogród wokół domu uległ dewastacji.

Nazwa posiadłości oraz tytuł książki Zofii Nałkowskiej z 1925 r. – Dom nad łąkami – pochodzą od łąki, która oddzielała dom od ruchliwej, asfaltowej szosy warszawskiej.

Muzeum biograficzne w sercu Mazowsza

W końcu lat 80. przystąpiono do remontu budynku. Muzeum im. Zofii i Wacława Nałkowskich w Wołominie zostało otwarte 29 października 1992 roku, dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji skupionych wokół ówczesnych władz samorządowych Wołomina oraz za sprawą grona wielbicieli twórczości Zofii Nałkowskiej.

Zwiedzanie muzeum to podróż przez życie dwóch pokoleń rodziny Nałkowskich. Ekspozycja zawiera fotografie rodzinne, ocalały księgozbiór, mapy, dwa popiersia oraz fortepian Zofii Nałkowskiej. Poszczególne pomieszczenia – na udostępnionym zwiedzającym parterze – prezentują kolejne okresy życia i twórczości oraz działalności społecznej pisarki.

Nie każdy wie, że w parku okalającym dom rośnie klon posadzony przez Wacława Nałkowskiego. Spacer po ogrodzie to dodatkowa atrakcja wizyty – można poczuć atmosferę miejsca, które dla rodziny było ucieczką od miejskiego zgiełku.

Co konkretnie zobaczysz w muzeum

Ekspozycja zajmuje parter drewnianego domu. Każde pomieszczenie opowiada inną część historii – od młodości Zofii, przez jej karierę literacką, aż po działalność społeczną. Autentyczne meble, rodzinne fotografie i osobiste przedmioty tworzą intymny portret pisarki i jej ojca.

Szczególną wartość mają ocalałe książki z rodzinnej biblioteki oraz fortepian, przy którym spędzano wieczory. To nie jest sterylna muzeum-rekonstrukcja – czuć tu obecność ludzi, którzy naprawdę mieszkali w tych wnętrzach.

Muzeum prowadzi też bogatą działalność kulturalną. Realizuje pracę edukacyjną, oprowadzając grupy wycieczkowe oraz turystów indywidualnych, współpracuje ze szkołami, przygotowuje lekcje muzealne. Prowadzi działalność kulturalno-oświatową, urządzając wystawy i koncerty kameralne muzyki poważnej. W celu spopularyzowania postaci i dzieła Zofii Nałkowskiej organizuje sesje naukowe, wieczory autorskie, prelekcje, odczyty oraz spotkania z udziałem aktorów.

Dla kogo to miejsce

Muzeum zainteresuje przede wszystkim miłośników literatury polskiej i historii. Jeśli czytałeś „Granicę” czy „Medaliony” Nałkowskiej, zobaczysz miejsce, gdzie powstawały te teksty. To też dobry punkt na trasie dla osób zainteresowanych architekturą drewnianą i historią Mazowsza.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę ze spacerem po parku – jest tu plac zabaw, więc młodsi zwiedzający nie będą się nudzić. Dla starszych uczniów i studentów muzeum przygotowuje lekcje muzealne, które w ciekawy sposób przybliżają epokę i postać pisarki.

Warto przyjechać z otwartą głową – to nie jest wielkie muzeum z setkami eksponatów, ale kameralne miejsce z duszą. Oprowadzający znają historię domu i rodziny Nałkowskich naprawdę dobrze, co robi różnicę.

Dom ten, nazywany „Domem nad Łąkami”, był miejscem wychowania, spotkań rodzinnych, saloniku literackiego oraz pracy zarówno dla Wacława jak i dla jego córki Zofii.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny

Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godzinach 10.00 – 15.00. Poniedziałki są dniami wolnymi. W niedziele wstęp jest bezpłatny, co czyni to miejsce dostępnym dla wszystkich.

Muzeum znajduje się przy ul. W. Nałkowskiego 17, 05-200 Wołomin, tel/fax 022 786 22 19. Na zwiedzanie warto zarezerwować około godziny, choć jeśli trafisz na oprowadzanie z pasjonującą opowieścią o historii rodziny, może to potrwać dłużej.

Jak dojechać do Muzeum Nałkowskich

Z Warszawy najwygodniej dojechać koleją – Wołomin ma dobre połączenie z centrum stolicy. Od dworca do muzeum jest około 2 km, można dojść pieszo lub podjechać lokalnym autobusem.

Jeśli jedziesz samochodem, muzeum znajduje się przy drodze wojewódzkiej łączącej Warszawę z Wołominem. Jest parking dla gości. Warto jednak sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeum, bo czasem trwają prace drogowe w okolicy, które mogą utrudnić dojazd.

Park otaczający muzeum jest dobrze oznakowany i dostępny z kilku stron. To spokojne miejsce, gdzie można odpocząć po zwiedzaniu i poczuć klimat dawnych Górek, o których pisała Zofia Nałkowska.